Шаян көпсалалы лицей жалпы орта мектебі Ағылшын тілі пәні мұғалімі Жайлауова Бақыткүл Рахматуллақызы «Үш тұғырлы тіл» бағдарламасы бойынша мектепте ағылшын тілін оқудың мағызы мен жолдары
№ 05 (102), мамыр 2021 жыл
Түркістан облысы, Бәйдібек ауданы Шаян ауылы
Шаян көпсалалы лицей жалпы орта мектебі
Ағылшын тілі пәні мұғалімі
Жайлауова Бақыткүл Рахматуллақызы
«Үш тұғырлы тіл» бағдарламасы бойынша мектепте ағылшын тілін оқудың мағызы мен жолдары
Аңдатпа
Бұл мақалада «Үш тұғырлы тіл» саясатының мектептерде жүзеге асыру жолдары талқыланады. Шет тілін үйренуде қазірде маңызы мен мақсаты. Мақалада оқуға қабілеттілікті қалыптастыру және білім беру қызметінің компоненттері қарастырылады.
Тірек сөздер: үш тұғырлы тіл, заманауи, мәдениет, өскелең ұрпақ, тұлға, жаһандық, әмбебап.
Триединство языков, современный культура,нынешнее поколение, личность, глобальный, универсальный.
The trinity of language, modern, culture, young generation, individual, civilization, universal.
Қазіргі қазақ қоғамы әлеуметтік модернизациямен сипатталатын білім беруді жаңғырту үдерісінде жетекші орын алатын әлемдік интеграциялық үдерістерге ұмтылуда. Бәрімізге мәлім, өз азаматтарына заманауи және сапалы білім беруде жағдай жасай алатын, қоғам қалыптастыра білген, әлемнің бірқатар жетекші елдері табысты даму үстінде.
Көп мәдениетті жіне көптілді білім берудің негізгі себебі, көпұлтты жене көп мәлениетті ортада белсенді өмір сүруге қабілетті, басқа мәдениеттерді түсіну және құрметтеу, әртүрлі ұлттарға, нәсілдер мен сенімдеріне қарамастан, бейбітшілік пен келісімде өмір сүре алатын азамат тәрбиелеу. Жалпы білім беретін мектептегі оқу үдерісінде үштілді оқытуды енгізу.
Қазақстанның білім беруді дамыту тұжырымдамасын жүзеге асыруда маңызды қадам болып табылады. Бұл тұжырымдамада айтылған.
Қазіргі заманғы мектеп бітірушілері шет тілін білу- өмірлік қажеттілік, әлемдегі ғылым мен техниканың дамуы шет тілін еркін меңгеруді талап етеді, теориялық және тәжірибелік дағдыларды меңгеру үшін шет тілін білу аса маңызды. Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев ұсынған «Үш тұғырлы тіл» саясаты мектептерде сәтті жүзеге асырылуда, білім беру қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде жүргізілуде. Үштілді оқыту және оның нәтижесі-бұл тілдерді жетік меңгеру, өскелең ұрпаққа әртүрлі халықтардың мәдениеті мен дәстүрлерімен танысуға көмегін тигізеді.
В. Гумбольдтың айтуынша тіл адамның бет-бейнесі және сурет ретінде сақталған мәдени қоғамдастық айнасы. Жалпы компоненттермен «концептуалдық шындық алаңы» әр түрлі тілдерде және мәдениеттерде әртүрлі көрініс береді. Сондықтан адамдарды тану арқылы, әсіресе шет тілін жетік меңгеру арқылы, әр ұлттың тарихта алған орнын, әлемде алатын маңызын, мәлени құндылықтарын сезініп, тереңірек түсіне алады.
Көп тілді меңгерген тұлға бірнеше тілдердің спикері болып табылады, ол: сөйлеу дағдылары мен бірнеше тілде сөйлеуге мүмкіндік беретін психи-физиологиялық қасиеттер кешені бар, әртүрлі лингвистикалық қоғам мен мәдениетті дәріптейтін жан.
Көп тілді меңгерген жеке сананың дамуы; -сөйлеу алгоритмінің дамуы: ақыл-ой, ауызша-жазбаша; қарым –қатынас аспектілерінің дамуы. Сөздің дамуы-ойдың дамуы. Ауызшы орта: сөз-сөздік-тіл құрылымы: тіл дамуы-қарым-қатынас-риторика: сөйлеу мәдениеті. Осылайша, тілдік деңгейлік жүйе: лексикалық-сөздік-грамматикалық. Қазақ тілі, орыс және шет тілдерін білу қазіргі заманғы қоғам азаматтың жеке және кәсіптік қызметінің ажырамас бөлігі болып табылады. Мұның бәрі-іс жүзінде және кәсіптік түрде кқптеген адамдарға қажет жіне қоғамда беделді орынға ие болуға және өз орнын табуға көмегін тигізеді.
Білім беру мазмұнын жаңғыртуға, оқушылар және жеке тұлғаның шығармашылық әлеуетін дамыту үшін жағдай жасау, тереңдетілген білім беру, соның ішінде тілдерді кеңейтуге ерекше көңіл бөлінуде. Кез келген білім беру мекемесі жас ұрпақты әмбебап-жаһандық құндылықтармен таныстырады. Балалар мен жасөспірімдерді қарым-қатынас жасауға және өзге ұлт өкілдері мен мәдениеттерін қадірлеуге үйретеді. Мемлекеттік тіл-қазақ тілімен қатар, орыс тілі және ағылшын тілі бұл жағдайда маңызды құрал.
Шет тілін оқушылардың тілдік білім берудегі рөлін ескеру қажет. Бұл оқушылар кемінде бір шет тілін үйренбесе немесе үзіліс болса нәтижесі нашар болады. Мұндай мектеп түлектері «гуманитарлық және лингвисткалық кемістіктің кешені» болады.
Көп мәдениетті этногеографиялық қоғамда халықтың елеулі бөлігі кем дегенде екі тілде сөйлейді. Қозғалыс феномені арқасында белгілі, шет тілін, ана тілі мен орыс тілін ынталандыратын күрделі өзара әрекеттестікке кіреді., немесе, керісінше, жаңа тілді меңгеру үдерісін тоқтатады. Үш тілді салыстыру-бұл қиындықтарды алдын ала анықтау, типтік қателіктерді қамтамасыз ету және ескерту, қатенің сипаты мен себептерін түсіну, тілдік материалдарды сериялық зерттеу тәртібін белгілеу. Сонымен бірге тәжірибе көрсеткендей, мысалы, әлеуметтік әдетте түсіп қалатын ауыл мектептерінде ана тілінде, шет тіліндегі материалды саналы меңгеру сәтті болуы мүмкін.
Мемлекеттік тілді оқыту, орыс тілі-халықаралық қатынас тілі Даму тұжырымдамасымен анықталған стратегиялық мақсаттардың бірі.
Тілдік және шет тілдерін өзара байланыстыратын оқытудың тәжірибесіне, тілдерді толық дамуына оң әсерін тигізетін-жеке тұлға. Осыған байланысты 2-сыныптан шет тілін меңгеру ғылыми тұрғыдан дәлелденді және заңды түрде жүзеге асуда.
Оқуға қабілеттілікті қалыптастыру- барлық студенттерді толық игеру білім беру қызметінің компоненттері:
- Мотвация (ойын, білім беру және оқыту)
- Оқытудың мақсаты;
- Оқыту тапсырмасы;
- Оқыту іс-шаралары (бағдарлау, материалды, мониторинг және бағалау).
Осылайша, әмбебап білім беру іс-шараларын қалыптастыру кіші мектеп оқушыларының білім беру қызметінің негізгі компоненттерін қалыптастыру шет тілінде сөйлеу қызметі.
Әмбебап білім беру іс-әрекет тұжырымдамасына сәйкес төрт блок бар:
- Жеке тұлға
- Нормативтік-құқықтық акт
- Танымдық
- Коммуникативтік
Оқушылармен жеке жұмыс жасау маңызды болып табылады, өйткені олар бағалау және мағыналы, адамгершілік және жасөспірімдердің әлеуметтік дағдыларын қалыптастырады. Сондай-ақ шет тілінде сөйлеу арқылы жеке тұлғаның өзін-өзі тануда маңызды рөл атқарады, оқу барысында моральдық- этикалық құндылықтарын білім беру жүйесінде қатар қолдана алады.
Оқушылармен жеке жұмыс жасай білім беру қызметін ұйымдастыруды қамтамсыз етеді. Мақсатты орнату әрекеттері-білімге негізделген (коммуникативтік, когнитивтік, ойын) студенттің қазірдің өзінде білетін және әлі білмейтін нәрсесін меңгере алады.
Мұндай іс-шаралар мынадай міндеттерді орындау арқылы қалыптасады:
- берілген тапсырмаға және суретке қараңыз, осы арқылы бүгін өтетін сабақты біле аласыз
- үйге берілген жаттығуларға қарап, уйде не үйренетіндігіңізді айтыңыз
- сюжеттің тақырыбын қарап, не талқылайтынымды айтыңыз
- тарихтың соңғы тармағын тармағын оқып, басты кейіпкермен не болғанын білуге тырысыңыз.
Әрекеттер тыңдау. Сөйлеу, оқу және жазу қабілеттерінің деңгейін
анықтайды.
«Еуропалық тіл портфолиосы» инновациялықтехнологияларды қолдану арқылы қалыптасты.
Когнитивті әмбебап әрекеттер төмендегі әрекеттерге азаяды:
- өзін-өзі оқшаулау және когнитивтік тапсырмаларды қалыптастыру жөніндегі іс-шаралар.
- қажетті ақпараттарды іздестіру және бөлу.
- өзін-өзі танужәне ауызша, жащу арқылы сөздерді құруға байланысты әрекеттер.
- тілді таңдаудағы әрекеттер.
- көрініспен байланысты әрекеттер.
Коммуникативтік әрекет әлеуметтік өзара іс-қимылды қамтамасыз етеді, оның ішінде бухгалтерлік есеп тұрғысынан диологқа немесе қызметке серіктестерінің позициясы; диологты тыңдау және сөйлеу қабілеті; проблемаларды ұжымдық талқылауға қатысады; топтағы құрбыларын біріктіріп, олармен ынтымақтасуға тырысады.
Оқушылардық әмбебап білім беру қызметін қалыптастыру-бұл ең тиімді оқушыны оқытудың пәні ретінде дамыту жолдары.
Жас ұрпақты әмбебап, жаһандық деңгейде таныстыру мақсаттарының бір құндылығы- жасөспірімнің қарым-қатынас қабілеттерін қалыптастыру және өзара көрші мәлениеттерімен ынтымақтастық орнату.
Білікті мамандар қалыптастыру үшін көп тілді оқытуға көп көңіл бөлінеді, ол жас ұрпақтың өзара ықпалдасқан және тиімді оқытудағы тиімді құралы ретінде қарастырылады. Сондықтан қазіргі әлемдегі тілдердің рөлін түсіну, бізді тіл үйрету және оқушыларға арналған тренингтер деңгейін көтеру маңыздылығын айқындайды. Ағылшын тілін үйрену тек қана ағылшын тілінде сөйлейтін елдердің мәдениетін ғана танып қоймай, басқа елдердің мәдениетіне жол ашады.
Пайдаланған әдебиеттер:
- Бондаревская Е.В Ростов-на-Дону, «Студенттік орталықтандырылған білімнің құндылық негіздері»,2000жыл
- Ең жаңа психологиялық сөздік. Шапар В.Б. Ростов-на –Дону: Феникс, 2005 жыл
- Зимняя И.А. Сахарова Т.Е, «Ағылшын тілін оқытудың жобалу әдістері. Шет тілдері мектепте» 1991 жыл №3 С.9-15
- Никишина И.В «Қазіргі заманғы педагогтың инновациялық қызметі». Волгоград; Мұғалім 2007
- Қазақстанның оқу орындарында білім берудің жалпы білім беру бағдарламасы 2006-2011 жж.-Алматы: заңгер, 2007 жыл
- Полат Е.С ,Бухаркина М.Ж., Моисеева М.В., Петров А.Е. «Жаңа педагогикалық тевнологиялар білім беру жүйесінде. М.: Академия 2000жыл